Skip to main content

ಪಹಾಡಿ

ನಮ್ಮ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ರಾಗಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೂ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನದೀಮೂಲ ಹುಡುಕಿದಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟ. ರಾಗಗಳಿಗೂ, ಅವುಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಯಾವ ನೇರ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ರಾಗಗಳು ದೇವ ದೇವಿಯರ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಯಾವ ಅರ್ಥವೂ ತೋರುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹೆಸರುಳ್ಳ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಇರಬೇಕೆಂಬುದೂ ಇಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಗಕ್ಕೆ ಇಂತಹದ್ದೇ ಹೆಸರೇಕೆ ಬಂತು ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟವೇ.

ಆದರೆ ಕೆಲವು ರಾಗಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವು ಮೊದಲಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆಯೋ ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಕನ್ನಡ, ಕಾನಡಾ, ಕನ್ನಡಗೌಳ, ಕನ್ನಡಬಂಗಾಳ, ಸಿಂಧುಕನ್ನಡ, ಗುರ್ಜರಿ, ಗೌಳ(ಗೌಡ), ಗೌಡಮಲ್ಹಾರ್, ಬಂಗಾಳ, ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ, ಸುರುಟಿ, ಸೋರಟ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು ದೇಶವಾಚಕ ರಾಗಗಳಿವೆ. ಹಾಗೇ ಹೊರದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವಂತಹ ಯಮನ್/ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಎಮನ್), ಹೆಜ್ಜುಜ್ಜಿ ( ಹಿಜಾಜ್) ಮೊದಲಾದ ರಾಗಗಳೂ ಇವೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಬಂದಿರುವಂತಹ ಎರಕಲಕಾಂಭೋಜಿ, ಪಹಾಡಿ ಮೊದಲಾದ ರಾಗಗಳೂ ಇವೆ.

ಇವತ್ತು ನಾನು ಹೇಳಹೊರಟಿದ್ದು ಪಹಾಡಿ ರಾಗದ ಬಗ್ಗೆ. ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಇದು ಹಿಮಾಲಯದ ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ಜನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು ಅಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಊಹಿಸಬಹುದು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ರಾಗವೊಂದಕ್ಕೆ ಆರೋಹಣ ಅವರೋಹಣಗಳಿಂದ ಅದರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗೆ ಹೇಳಲು ಹೋದರೆ ಪಹಾಡಿ ರಾಗದ ಮೂಲ ಸ್ವರಸಂಪತ್ತಿಯು ಮೋಹನ (ಅಥವಾ ಭೂಪಾಲಿ) ರಾಗದ ಸ್ವರ ಸಂಪತ್ತಿಯೇ. ಅಂದರೆ

ಸ ರಿ ಗ ಪ ದ ಸ
ಸ ದ ಪ ಗ ರಿ ಸ

ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ವರಗಳೂ (ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ) ಶುದ್ಧ ಸ್ವರಗಳೇ.

ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಭೂಪಾಲಿಗೂ ಪಹಾಡಿಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಏನಂತೀರಾ? ಎರಡಿವೆ. ಒಂದು ಪಹಾಡಿಯು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮೂಲವಾದ್ದರಿಂದ, ವರ್ಜ್ಯ ಸ್ವರಗಳನ್ನ ಅಷ್ಟು ಕಟ್ಟು ನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಅವರೋಹಣದ ಎಷ್ಟೋ ಸಂಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿ, ಮ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಬೇರೆ ಸ್ವರಗಳನ್ನೂ ರಂಜನೆಗೋಸ್ಕರ ಬಳಸಲೂಬಹುದು. ಮತ್ತಿನ್ನೊಂದೇನೆಂದರೆ, ಪಹಾಡಿಯು ಮಂದ್ರ ಮತ್ತೆ ಮಧ್ಯ ಸ್ಥಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುವಂತಹ ರಾಗ. ಹಾಗಾಗಿ ಹಾಡುವಾಗ/ನುಡಿಸುವಾಗ, ಮಧ್ಯಮಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಪರಿಪಾಠವಿದೆ.

ಪಹಾಡಿಯನ್ನು ಒಂದು ಕಿರುರಾಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಚೇರಿಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ/ನುಡಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಭಜನ್ ಮೊದಲಾದ ಲಘು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಇದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ - ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಚೌರಾಸಿಯಾ, ಶಿವ ಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಜ್ ಭೂಷಣ್ ಲಾಲ್ ಕಾಬ್ರಾ ಅವರ ’Call of the Valley' ಯ ಪಹಾಡಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ರಚನೆ:


ಪಹಾಡಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಲ್ಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ಗುರುತನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ೬೦ರ ದಶಕದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ’ನಾಂದಿ’ ಯ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀತೆ - ಉಡುಗೊರೆಯೊಂದ ತಂದ ನನ್ನಯ ಮನದಾನಂದ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಶುದ್ಧ ಪಹಾಡಿಗೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆ. ಅನ್ಯಸ್ವರಗಳ ಬಳಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಅನ್ನುವಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ.



ಕಾಕನ ಕೋಟೆ ಚಿತ್ರದ ’ನೇಸರ ನೋಡು’ :


ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆ - ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಿ- ಇದರಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಸ್ವರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ನುಸುಳಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು:


ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಪಹಾಡಿ, ನಂತರ ಅದೇ ಹೆಸರು ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ - ಡಾ.ಬಾಲಮುರಳಿಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳರ ಒಂದು ಭಜನ್ - ಆಜ್ ಆಯೇ ಶ್ಯಾಮ್ ಮೋಹನ್



ಪಹಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಚನೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯೇ ಆದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಈ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ತಿಲ್ಲಾನ!




-ಹಂಸಾನಂದಿ

Popular posts from this blog

ಪತ್ರಿಕೆ, ಅಂಕಣಕಾರರು, ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಗಳು

ಹಲವರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದದ್ದೆಲ್ಲಾ ಸತ್ಯ, ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದೆಲ್ಲ ನಿಜ ಅನ್ನುವ ಭ್ರಮೆ ಇರುತ್ತೆ. ಒಂದು ವಾದವಿದ್ದರೆ ಅದರ ಎಲ್ಲ ಮುಖಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ ಅವರವರ ತೀರ್ಮಾನ ಅವರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೇನೋ ಸರಿಯೇ. ಆದರೆ ಈ ದಾರಿ ಹಿಡಿಯದೇ, ಪ್ರಕಟವಾದಮೇಲೆ ಅದು ಸರಿಯೇ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾತ್ರ ಹಳ್ಳ ಹಿಡಿಯುವ ದಾರಿ.

ಐದು  ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ಬರಹವನ್ನು ಇವತ್ತು, ಸ್ವಲ್ಪ ತಿದ್ದು ಪಡಿ ಮಾಡಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸೇರಿಸಿ,  ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇಕೆ ಎಂದರೆ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ  ಐದು ವರ್ಷ ಹಿಂದೆ ಅಂಕಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ  ಬರಹವೊಂದು ಅವರಿವರ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು. ಮತ್ತೆ ಹಲವರು  ಆ ಬರಹವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು, ಮರುಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ್ದೂ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದುದರಿಂದ, ಹಿಂದೆ ನಾನು ಬರೆದಿಟ್ಟ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ನೆನಪಾದುವು!


ಈ ಬರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ, ಅಂದರೆ ಈ ಅಂಕಣ ಬರಹ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗಲೇ, ಗೂಗಲ್ ಬಜ಼್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಚರ್ಚೆ ಆಗಿತ್ತು. ಪತ್ರಿಯೆಯ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅಂಕಣಕಾರರು ಬರೆದದ್ದೆಲ್ಲಾ ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಸರಿ ಎಂದು ಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಮಿತ್ರರು (ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಂತಹ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತಲ್ಲ!) ಈ ಬರಹವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು,  ಕೃಷ್ಣ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದವನೇ, ಅದರಲ್ಲೂ ಅವನು ಕನ್ನಡದವನೇ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಕೃಷ್ಣ ಕನ್ನಡದವನೇ ಅಲ್ಲವೇ ಅನ್ನುವುದನ್ನ…

ನಿಮ್ಮ ರಾಶಿ ಫಲ ನಿಮ್ಮದೇ ? ಅಲ್ಲವೇ?

ಪ್ರತಿದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಿನಭವಿಷ್ಯ ನೋಡುವಂತಹ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವ ನಿಮ್ಮ ರಾಶಿ ಫಲವನ್ನು  ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲೋ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ನಲ್ಲೋ ಆಗಾಗ ನೋಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ನಿಮಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಬರಹ ಓದೋದು ನಿಮಗೆ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಯಾಕೆ ಗೊತ್ತಾ? ನೀವು ನೋಡ್ತಾ ಇರೋ ರಾಶಿ ನೀವು ಹುಟ್ಟಿದ ರಾಶಿಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇರಬಹುದು. ಇದೇನಪ್ಪಾ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ ಸುಳ್ಳಾ ಹೀಗನ್ನೋಕೆ ಅಂದಿರಾ? ತಾಳಿ, ನಿಮಗೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತೆ. ಇನ್ನು ನಿಮಗೆ ಈ ಭವಿಷ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಇಂತಹದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲವೇ? ಅದರೂ, ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಮ್ಮ ಆಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳೋದಕ್ಕೆ ಓದಬಹುದು ನೀವಿದನ್ನ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಲವರು ನಾನು ಇಂಥ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದೆ , ಇಂತಹ ರಾಶಿ ಅಂತ ಅಂದುಕೊಂಡಿರ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ನೀವೂ ಸೇರಿದ್ದರೆ, ಈ ಜನ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗ ನೀವು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಚಂದ್ರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಹತ್ತಿರ ಕಾಣಿಸ್ತಿದ್ದ ಅನ್ನೋದರ ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತೆ. ಚಂದಿರ ಆಕಾಶದ ಸುತ್ತಾ ಒಂದು ಸುತ್ತನ್ನ ಸುಮಾರು ೨೭ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪೂರಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೊಂದು ನಕ್ಷತ್ರ. ಈ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ೧೨ ರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿರೋದ್ರಿಂದ, ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರೋ ಒಂದಷ್ಟು ಜನರನ್ನ ನೋಡಿದರೆ, ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ರಾಶಿ ಹನ್ನೆರಡು ರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಇದು ಚಾಂದ್ರಮಾನದ ರೀತಿ. ಆದರೆ…

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸ್ತುತಿ - ಕನಕಧಾರಾ ಸ್ತೋತ್ರ

ಮೊಗ್ಗೊಡೆದಿಹ ಲವಂಗ ಮರವನ್ನು ಮುತ್ತುತಿಹ
ಹೆಣ್ದುಂಬಿಯೋಲ್ ಹರಿಯ ಬಳಿಸಾರಿ ನಲಿವಾಕೆ
ಕಣ್ಣುಗಳ ಓರೆನೋಟದಲೆ ಸಕಲಸುಖವಿತ್ತು
ಒಳ್ಳಿತನು ತಂದೀಯಲಾ ಮಂಗಳೆ

ಜೇನ ಸವಿಯಲು ಚೆಲುವ ಕನ್ನೈದಿಲೆಯ ಕಡೆಗೆ
ಮರಮರಳಿ ಬರುತಲಿಹ ಜೇನ್ದುಂಬಿಯಂತೆ
ನಾಚುತಲಿ ಒಲವಿನಲಿ ಆ ಮುರಾರಿಯ ಮೊಗವ
ಓರಣದಿ ಹೊರಳುತಲಿ ನೋಡುತಿಹ ಮುಗುದೆ
ಹಿರಿಕಡಲ ಮಗಳ ಆ ಸೊಗದ ನೋಟದ ಮಾಲೆ
ತೋರುತಿರಲೆನಗೀಗ ಸಕಲ ಸಂಪದಗಳನೆ

ಹಾವ ಮೇಗಡೆ ಕಣ್ಣಮುಚ್ಚಿ ಪವಡಿಸಿರುವಂಥ
ಪತಿಯನ್ನು ಎವೆಯಿಕ್ಕದೆಯೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ
ನೋಡುತಿಹ ಕಮಲಕಣ್ಣವಳೋರೆ ನೋಟಗಳು
ಬೀಳುತಿರಲೆನ್ನೆಡೆಗೆ ಸಂತಸವ ತರಲು

ಕೌಸ್ತುಭವನಿಟ್ಟವಗೆ  ಮಧುವನ್ನು ಮಡುಹಿದಗೆ
ನಿನ್ನ ಕಣ್ನೋಟಗಳ ಸರವ ತೊಡೆಸಿಹಳೆ!
ಕಮಲದಲಿ ನಿಂದಿಹಳೆ ಬಯಸಿದ್ದನೀಯುವಳೆ
ತುಸು ಬೀರು ಎನ್ನೆಡೆಗೆ ಮಂಗಳವ ತರುತ

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ (ಆದಿ ಶಂಕರರ ಕನಕಧಾರಾ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ): 

ಅಂಗಂ ಹರೇಃ ಪುಲಕ ಭೂಷಣ ಮಾಶ್ರಯಂತೀ
ಭೃಂಗಾಗನೇವ ಮುಕುಲಾಭರಣಂ ತಮಾಲಮ್ |
ಅಂಗೀಕೃತಾಖಿಲ ವಿಭೂತಿರಪಾಂಗಲೀಲಾ
ಮಾಂಗಲ್ಯದಾಸ್ತು ಮಮ ಮಂಗಳ ದೇವತಾಯಾಃ ||

ಮುಗ್ದಾ ಮುಹುರ್ವಿದಧತೀ ವದನೇ ಮುರಾರೇಃ
ಪ್ರೇಮತ್ರಪಾ ಪ್ರಣಿಹಿತಾನಿ ಗತಾಗತಾನಿ |
ಮಾಲಾದೃಶೋರ್ಮಧುಕರೀವ ಮಹೋತ್ಪಲೇ ಯಾ
ಸಾ ಮೇ ಶ್ರಿಯಂ ದಿಶತು ಸಾಗರ ಸಂಭಾವಾ ಯಾಃ ||

ಆಮೀಲಿತಾಕ್ಷಮಧಿಗಮ್ಯ ಮುದಾ ಮುಕುಂದ
ಮಾನಂದಕಂದಮನಿಷೇಷಮನಂಗ ನೇತ್ರಮ್ |
ಅಕೇಕರಸ್ಥಿತಕನೀನಿಕ ಪದ್ಮನೇತ್ರಂ
ಭೂತ್ಯೈ ಭವನ್ಮಮ ಭುಜಂಗಶಯಾಂಗನಾಯಾಃ ||

ಬಾಹ್ವಂತರೇ ಮಧುಜಿತಃ ಶ…