Posts

Showing posts from 2014

ಒಲವಿನ ಓಲೆ

Image
ಪದ್ಯಪಾನದಲ್ಲಿ ಈಚೆಗೆ ಕೇಳಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ - ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪದ್ಯ. ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮನ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದಮಯಂತಿಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನಾನು ಬರೆದ ಎರಡು ಪದ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.

ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ:

ಮಂಚದಿಂದೇಳುತಲಿ ತಾ ಜರಿ
ಯಂಚು ರೇಸಿಮೆ ಸೀರೆಯುಟ್ಟಳು
ಅಂಚೆನಡಿಗೆಯ ರಾಜಕುವರಿಯು ಚೆಲುವೆ ದಮಯಂತಿ
ಹೊಂಚಿನಲಿ ಮನದಳವ ತಿಳುಹಲು
ಮುಂಚೆಯೋಲೆಯ ಬರೆವೆ ನಳನಿಗೆ
ಅಂಚೆವಕ್ಕಿಯಕೂಡೆ ಕಳುಹುವೆನೆಂಬ ಮುಡಿವಿನಲಿ

ಮಲ್ಲಿಕಾ ಮಾಲೆ ಮಾತ್ರಾವೃತ್ತದಲ್ಲಿ:

ಓಲೆ ಬರೆಯುವೆ ನಲ್ಲಗೀಗಲೆಯೆಂದು ಚೆಲುವೆಯು ವೇಗದೊಳ್
ತಾಲಪತ್ರವ ತಂದಿಹಳ್ ದಮಯಂತಿಯಿನಿಯನ ನೆನೆದಿಹಳ್
ಹಾಲಬಣ್ಣದ ಅಂಚೆವಕ್ಕಿಯ ಮೊಗದೊಳೇ ನಳ ಕಂಡಿರಲ್
ಮಾಲೆ ಮಾಡುತ ಕಣ್ಣ ನೋಟಗಳಲ್ಲೆ* ಕೊರಳಿಗೆ ತೊಡಿಸಿದಳ್


*ನಳನನ್ನೇ ನೆನೆವ ದಮಯಂತಿಗೆ ಹಂಸ ಪಕ್ಷಿಯ ಬದಲು ನಳನೇ ಕಂಡಂತಾಗಿ, ಕಣ್ಣ ನೋಟದಲ್ಲೇ, ಆ ಹಂಸದ ಕೊರಳಿಗೆ ಮಾಲೆ ತೊಡಿಸಿದಳೆಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ

-ಹಂಸಾನಂದಿ




ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ

ಷಟ್ಪದಿ ಅಂದ್ರೆ ಆರು ಪಾದಗಳಿರೋದು ಅಂತ ಅರ್ಥ. ಅಂದ್ರೆ ಇರುವೆ ಗೆದ್ದಲು ಜೇನು ನೊಣಗಳಂತಹ ಆರು ಕಾಲುಗಳಿರೋ ಹುಳು ಹುಪ್ಪಟೆ ಅಂತ ಅಂದ್ಕೊಂಡ್ರೆ ಅದು ಒಂದು ತರಹದಲ್ಲಿ ಸರಿಯೇ. ಹಾಗಂದ್ರೆ, ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ ಅಂದ್ರೆ  ರಾಣಿ ಜೇನುಹುಳ ಅಂದ್ಕೊಂಡ್ಬಿಡಬೇಡಿ! ನಾನು ಹೇಳೋಕೆ ಹೊರಟಿದ್ದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಪದ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಷ್ಟೆ.

ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತವೂ ಜನಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದರೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅದು ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಕರ್ನಾಟಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ (ಗದುಗಿನ ಭಾರತ) ದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ನರಹರಿ ಅವರ ಯೇಸುಚರಿತೆ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯದ ವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.

ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಛಂದಸ್ಸು ಅಂದರೆ ಒಂದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಡಲೆ, ಪುಸ್ತಕದ ಬದನೇಕಾಯಿ ಅನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವ ಶೈಲಿಯನ್ನಾಗಲೀ, ಅರ್ಥೈಸುವ ರೀತಿಯನ್ನಾಗಲೀ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬಿಡಿ, ಕಾಲ ಮಿಂಚಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸರಿಯಾದ ಕಾಲವೊಂದು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತೆ! ಇವತ್ತು ಈ ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯ ಲಕ್ಷಣವೇನು, ಓದುವಾಗ ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ, ಮತ್ತೆ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಭ…

ಕರ್ಣ ಮರಣ

Image
(ಈ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯಾಪೂರಣಕ್ಕೆಂದು ಬರೆದ ಪದ್ಯಗಳಿವು. ಕರ್ಣನ ಸಾವಿನ ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನೋಡಿ ನೆನಪಾಗಿ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ)

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಾಳಗದಲಿದು
ಮರೆಯಲಾರದ ದಿನವಹುದು ಸೈ
ದುರುಳ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗಾಸರೆಯಾದ ಕಲಿಕರ್ಣ ।
ಧರೆಗೆ ಬಿದ್ದನುಯೆನ್ನ ಮಡದಿಗೆ
ದೊರಕಿಸುವೆ ನಾ ನ್ಯಾಯವೆಂದನು
ಹರುಷದಿಂದರ್ಜುನನು ಸಾರಥಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ||೧ ||

ತರಣಿಯಾಕಾಶದಲಿ ಕಂತು-
ತ್ತಿರಲು ಕರ್ಣನು ರಥದ ಚಕ್ರ ಕೆ-
ಸರಲಿ ಸಿಲುಕಲು ತಾನದನು ಬಿಡಿಸಲಿಕ್ಕಿಳಿದಿರಲು
ಸರಿಯ ಸಮಯವು ಕೊಲ್ಲಲೀತನ
ದುರುಳತನಕಿದು ತಕ್ಕುದೆಂದನು
ಹರುಷದಿಂದರ್ಜುನನು ಸಾರಥಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ॥ ೨||

ಮರುಕವೊಂದನು ತೋರಬೇಡವು
ದುರುಳನೆಂಬುದೆ ದಿಟವು ಧರೆಯ ಕೆ-
ಸರಲಿ ಕರ್ಣನು ರಥದ ಗಾಲಿಯನೆತ್ತುತಿಹ ನೋಡೈ
ಸರಲು ಹೂಡುತಲಿವನ ಕೊಲ್ಲೆಂ-
ದಿರಲು ಹರಿ ಸರಿ ಮಾಳ್ಪೆನೆಂದನು
ಹರುಷದಿಂದರ್ಜುನನು ಸಾರಥಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ॥೩||

ತರಣಿ ತನಯನು ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ
ಮರಳಿ ಗಾಲಿಯನೆತ್ತುತಿರೆ ತಾ
ಶರವ ಹೂಡಿಡುತಲವನಾಗಲೆ ಧರಣಿಗುರುಳಿಸುತ
ತರುಣಿ ದುರುಪದಿಗಿಂದು ನೆಮ್ಮದಿ
ಬರುವುದೌ ಹರಿ ಕೇಳುಯೆಂದನು
ಹರುಷದಿಂದರ್ಜುನನು ಸಾರಥಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ॥೪||

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾರಿಯುದ್ಧದ
ಮರೆಯಲಾರದ ದಿವಸವಿದು ಕೇಳ್
ತರಿದೆ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗಾಸರೆಯಾದ ಕರ್ಣನನು ।
ಧರೆಗೆ ಬಿದ್ದನು! ಅಗ್ನಿ ಕನ್ಯೆಗೆ
ದೊರಕಿಹುದು ತುಸು ನ್ಯಾಯವೆಂದನು
ಹರುಷದಿಂದರ್ಜುನನು ಸಾರಥಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ॥೫||

ಮರೆಯಲಾರೆನು ನಾನು ಮಾ…

ದುರ್ಗಾಸ್ತುತಿ

Image
ಪೊಳೆವ ಕಣ್ಣಿನ ಮಿಂಚು ನಿನ್ನ ಮೊಗಕಾರ್ಮುಗಿಲ ಬೆಳಗುತಿರೆ ನಿನಗೆನ್ನ ಪೂಜಾರ್ಪಣೆ ಇಳೆಯ ಭಾಗ್ಯವೆ! ನೀ ಭವಾರ್ಣವವ ದಾಟಿಸಲು ಬಳಿಗೆ ಬಾರೆನ್ನೆಡೆಗೆ ಶ್ರೀ ದುರ್ಗೆಯೆ!


-ಹಂಸಾನಂದಿ 
ಕೊ: ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಪಾನದಲ್ಲಿ (http://padyapaana.com) ಕೇಳಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನನ್ನ ಉತ್ತರ ಹೀಗಿತ್ತು.
ಕೊ.ಕೊ: ಕೇಳಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆ   ಹೋಗಿತ್ತು: Bar(ಬಾರ್), Car(ಕಾರ್), War(ವಾರ್), Jar(ಜಾರ್) ಪದಗಳನ್ನು ಬಳೆಸಿ ದುರ್ಗಾಸ್ತುತಿಯ ಸಾಲಂಕಾರಪದ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರಿ ;  ಹೀಗೆ ಪದಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಪದ್ಯ ಬರೆಯುವ ಕಸರತ್ತಿಗೆ ದತ್ತಪದಿ ಎಂದು ಹೆಸರು.   ಇದಕ್ಕೆ ನಾನಿಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಉತ್ತರ ಪಂಚಮಾತ್ರಾ ಚೌಪದಿಯ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಕೊ.ಕೊ.ಕೊ: ದೇವರನ್ನು ನಾನಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುವ ನಮಗೆ , ಕಾಳಿಯೇನು ? ದುರ್ಗಿಯೇನು? ಅವರು ಕೇಳಿದ್ದು ದುರ್ಗಾಸ್ತುತಿಯಾದರೂ, ಮೊಗ ಕಾರ್ಮುಗಿಲ ಬಣ್ಣದವಳಾದ್ದರಿಂದ ಈ ದೇವಿ ಕಾಳಿಯೇ ಇರಬೇಕು! (ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c5/Kali_Devi.jpg )








ಹೀಗೊಂದು ಟೈಮ್ ಪಾಸ್ ದೇವೀ ಸ್ತುತಿ

Image
ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕಿತು ಅಂತ ಇವತ್ತು ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಗುಡಿಸ್ತಾ ಇದ್ದೆ. ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ, ಸರಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಹಿಂದೆ ಬರೆದಿದ್ದ ಬರಹವೊಂದು ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೊ ಹೀಗೇನೇ, ಮರೆತೇ ಹೋಗಿರುತ್ತೆ. ಈ ಬ್ಲಾಗು ಪಾಗು ಇತ್ಯಾದಿಗಳೆಲ್ಲ ಬರೋಕೆ ಮುಂಚೆ ಈ ರೀತಿ ಏನಾದರೂ ಹೊಳೆದಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಂದಷ್ಟು ದಿನವಾದ ಮೇಲೆ ಅದರ ನೆನಪು ಪೂರ್ತಿ ಹಾರಿಹೋಗಿರ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಇದ್ದು ಬದ್ದಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದು ಕಡೆ ಗುಪ್ಪೆ  ಹಾಕೋದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಜಾಗವೇನೋ ಇರತ್ತೆ. ಆದರೆ, ಅದನ್ನೂ ಆಗಾಗ ಗುಡಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೇ ಹೋದರೆ, ಮತ್ತೆ ಹಳೇ ಪ್ರಸಂಗವೇ! ಹೋಗಲಿ ಬಿಡಿ ಆ ಬರಹವನ್ನ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಹಾಕ್ತೇನೆ ಇಲ್ಲೇ.

ಆದ್ರೆ ಈ ಗುಡಿಸಿ ಗುಂಡಾಂತರ ಮಾಡೋವಾಗ ಒಂದು ಹಳೇ ಸಮಸ್ಯಾಪೂರಣವೂ ಸಿಕ್ತು. ಸಾರಿ. ಪೊಲಿಟಿಕಲಿ ಕರೆಕ್ಟ್ ಆಗಿರಬೇಕಾದರೆ, ಇದು ದತ್ತಪದಿ. ಈಗ ಏನಪ್ಪಾ ಅಂದ್ರೆ , ಪದ್ಯದ ಒಂದು ಸಾಲು ಕೊಟ್ಟು, ಉಳಿದ ಸಾಲುಗಳನ್ನ ಬರೆಯಿರಿ ಅಂದರೆ ಅದು ಸಮಸ್ಯಾಪೂರಣ. ಯಾವುದೋ ನಾಲ್ಕು ಪದ ಕೊಟ್ಟು ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪದ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ದತ್ತಪದಿ. ನೀವು ಯಾವುದಾದರೂ ಅವಧಾನವನ್ನ ನೋಡಿದ್ದರೆ ನಿಮಗೆ ಈ ವಿಂಗಡಣೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಪದ್ಯ (ನವ್ಯ ಕವಿತೆ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಯ ಬರೆಯುವ ಆಟ.

ಈ ದತ್ತಪದಿ ಬರೆದಿದ್ದೂ ಸುಮಾರು ಹೋದ…

ಉದುರೆಲೆಗಾಲ

Image
ಬರಲು ಹೇಮಂತ ಋತು ಚುಮುಚುಮು
ಕೊರೆವ ಗಾಳಿಗೆ ನಡುಗಿರಲು ಧರೆ
ಕೊರಗುತಲಿ ಭೂತಾಯ ಮಕ್ಕಳು ಸಕಲ ತರುನಿಕರ
ಭರದಿ ತಮ್ಮೆಲೆಗಳನು ಕೆಂಪಿಗೆ
ತಿರುಗಿಸುತ ಕೆಳಗುದುರಿಸುತಲೀ
ತರಗು ಹೊದಿಕೆಯ ಹೊದಿಸಿಬಿಟ್ಟವು ಬಿಸುಪ ನೀಡಲಿಕೆ!

-ಹಂಸಾನಂದಿ


ಕೊ: ವರ್ಷೇ ವರ್ಷೇ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಎಲೆಗಳನ್ನೂ ಉದುರಿಸುವ ಮರಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪುವ ಪದ್ಯವಿದು. ಕರ್ನಾಟಕದಂತಹ ಕಡೆ ಎಲೆಯುದುರಿಸುವ ಮರಗಳು ಕಡಿಮೆಯೇ.

ಕೊ.ಕೊ: ಪದ್ಯವು ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: ಪೂರ್ಣಿಮಾ ರಾಮಪ್ರಸಾದ್

ಸಿರಿಯ ಮಹಿಮೆ

Image
ಗರಳಗಳಲೇ ಘೋರ ಹಾಲಾಹಲವೆನುವ ವಿಷವೆಂಬರು ಸಿರಿಯೆನುವ ವಿಷವದಕು ಕೆಡುಕೆಂಬುದನು ದಿಟದಲಿ ಕಾಣರು!  ಹರನು ನಂಜನ್ನುಣಲು ಗಂಟಲು ಅವನದಾದುದು ನೀಲಿಯು  ಸಿರಿಯ ವರಿಸಿದ ಹರಿಯ ಮೈಯಿಡಿ ನೀಲಿಗಟ್ಟಿತು ಕಾಣಿರೊ!
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ ( ಅಷ್ಟಾವಧಾನಿ  ಡಾ.ಶಂಕರ್ ರಾಜಾರಾಮನ್ ಅವರದ್ದು):
ಹಾಲಾಹಲಾದುಗ್ರತರಪ್ರಭಾವಂ ವಿಶ್ಃಅಂ ಪ್ರತೀಮೋ ಭುವನೇಷು ಲಕ್ಷ್ಮೀಮ್ |
ಯುಕ್ತೋ ಹರಸ್ತೇನ ತು ನೀಲಕಂಠೋ ಯುಕ್ತಸ್ತಯಾ ನೀಲತನುರ್ಮುರಾರಿಃ  ||

हालाहलादुग्रतरप्रभावं विषं प्रतीमो भुवनेषु लक्ष्मीम् ।  युक्तो हरस्तेन तु नीलकण्ठो युक्तस्तया नीलतनुर्मुरारिः ॥

-ಹಂಸಾನಂದಿ
ಕೊ: ಅವಧಾನಿ  ಡಾ.ಶಂಕರ್ ರಾಜಾರಾಮನ್ ಅವರು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು, ಮತ್ತೆ  ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕವಿ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾವಧಾನವನ್ನು ನಡೆಸಬಲ್ಲ ನಮ್ಮನಾಡಿನ ಕೆಲವೇ ಪ್ರತಭಾನ್ವಿತರಲ್ಲಿ ಇವರೊಬ್ಬರು.
ಕೊ.ಕೊ: ದೇವಾಸುರರು ಸಮುದ್ರಮಥನ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಾಲಾಹಲ*ವೆಂಬ ಘೋರವಾದ ವಿಷ ಹುಟ್ಟಿತು. ಜಗತ್ತನ್ನು ಅದರಿಂದ ಕಾಪಾಡಲು ಶಿವನು ಅದನ್ನು ಕುಡಿದಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಅದರಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಿವನ ಗಂಟಲನ್ನು ಒತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ವಿಷವು ಅವನ ಗಂಟಲಲ್ಲೇ ನಿಂತು, ಅವನ ಗಂಟಲು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನು ನೀಲಕಂಠನೂ, ನಂಜುಂಡನೂ ಆದನು.
ಕೊ.ಕೊ.ಕೊ: ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದಾಗ, ಅದರ…

ದೀವಳಿಗೆಯ ಸಡಗರ

Image
ಪದ್ಯಪಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಕೆಲವು ಅಲಂಕಾರಯುಕ್ತವಾದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಕೇಳಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆಂದು ನಾನು ಬರೆದ ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಪದ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಾರೈಕೆಗಳು!


ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬ ಬಂದಿರೆ
ನೀರೆಯರು ಮನೆತುಂಬ ನಾನಾ-
ಕಾರದಲಿ ಚಿತ್ತಾರ ರಂಗೋಲಿಗಳ ಹಾಕುತಲಿ |
ಮಾರುಮಾರಿಗು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ
ಹಾರಗಳ ಕಟ್ಟುತ್ತ ಸೊಗಸಿನ
ತೋರಣದ ಚಿಗುರಲ್ಲಿ ಕೋರುತಲೆಲ್ಲರೊಳಿತನ್ನು ||1||

ಅಂದು ನರಕಾಸುರನ ಭಯದಲಿ
ನೊಂದಿರುವ ಜಗವನ್ನು ಕಾಯಲಿ-
ಕೆಂದು ಕೃಷ್ಣನು ಕೊಂದನಾತನ ವಿಷ್ಣು ಚಕ್ರದಲಿ |
ಇಂದಿಗೂ ನೆನೆಯುವೆವು ಮಹದಾ-
ನಂದದಿಂದಲಿ ದುಷ್ಟ ದಮನವ
ಚಂದದಿಂದಲಿ ನಾವು ಹೊತ್ತಿಸಿ ವಿಷ್ಣು ಚಕ್ರಗಳ ||2||

ಸಾಲು ಸಾಲಿನ ಸೊಡರ ಕುಡಿಗಳು
ಮಾಲೆ ಹಾಕಿದ ಮಿಂಚು ದೀಪವು
ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುರುಸುರು ಬತ್ತಿಗಳ ಬೆಳಕು |
ಮೇಲಿನಾಗಸದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ
ಸಾಲು ತಾರಾಗಣವ ಮೀರಿಸಿ
ಪೇಲವವಗೈದಿರಲಿ ಮನಸಿನ ಕಾಳಕತ್ತಲೆಯ ||3||

ಪೇರಿಸಿರುವೊಬ್ಬಟ್ಟು ಲಡ್ಡುವು
ಗಾರಿಗೆಯು ಸಜ್ಜಪ್ಪ ಶಾವಿಗೆ
ಮಾರು ಹೋಗದೆಯಿರುವುದುಂಟೇನಿಂಥ ಪರಿಮಳಕೆ |
ಮೂರು ಸುತ್ತಲು ಹಬ್ಬುತಿರಲೀ
ಸಾರಿನೊಗ್ಗರಣೆಯದು ಕಮ್ಮನೆ
ಮೇರೆ ಮೀರಿಸಿ ಹಬ್ಬದೂಟದ ಬಯಕೆ ಮನದಲ್ಲಿ ||4||

ಸೊಡರು ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಮನೆ
ಯೊಡತಿ ತನ್ನೊಡಹುಟ್ಟಿದವರನು
ಸಡಗರಿಸಿ ಕರೆಯುವಳು ಮರೆಯದೆ ತವರ ಕುಡಿಗಳನು |
ನುಡಿಯುತಲಿ ಸಂತಸದ ಮಾತುಗ
ಳೊಡನೆ ಸತ್ಕರ…

ಕಾದಿರುವಳು ತರುಣಿ..

Image
ಕೈಯ ಬಳೆಗಳು ಸರಿದ ರೀತಿಯೆ ಬಾಳುವಾಸೆಯೆ ಸರಿದಿರೆ
ಕಣ್ಣ ಕಾಡಿಗೆ ಅಳಿಸಿದಂತೆಯೆ ನಿದ್ದೆಯೆಂಬುದು ಕಳೆದಿರೆ
ಮನೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇನಿಯನ ದಾರಿ ಕಾಯುತ ನಿಂತಿರೆ
ಹೆಣ್ಣಿವಳು ನಿಂದಂತೆ ತೋರಿದೆ ಬದುಕು ಸಾವಿನ ಅಂಚಲೆ!

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ (ಅಷ್ಟಾವಧಾನಿ ಡಾ. ಶಂಕರ್ ರಾಜಾರಾಮನ್ ಅವರದ್ದು) :


ವಹತ್ಯಾಶಾಬಂಧೋ ವಲಯ ಇವ ಶೈಥಿಲ್ಯಮಧುನಾ ದೃಶೌ ನಿದ್ರಾಮುದ್ರಾ  ಪರಿಹರತಿ ನೀಲಾಂಜನಮಿವ  ಶ್ರಯಿತ್ಯೇಷಾ ದೇಶಾಂತರಜುಷಿ ನಿಜೇ ಪ್ರೇಯಸೀ ವಧೂಃ ಸ್ಥಿತಿಂ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಜನಿ ಮರಣಯೋಃ ಸೀಮನಿ ಯಥಾ ||
वहत्याशाबन्धो वलय इव शैथिल्यमधुना दृशौ निद्रामुद्रा परिहरति नीलाञ्जनमिव । श्रयत्येषा देशान्तरजुषि निजे प्रेयसि वधूः स्थितिं गेहद्वारे जनिमरणयोः सीमनि यथा ॥

ವಿರಹದ ಬಣ್ಣನೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಸೆಳೆದಿದೆ; ಇಂದಿಗೂ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಕವಿ ಡಾ.ಶಂಕರ್ ಅವರ ಈ ಕವಿತೆಯೇ ಸಾಕ್ಷಿ!
ಈ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಷ್ಟಾವಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲ ಕೆಲವೇ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಡಾ.ಶಂಕರ್ ಒಬ್ಬರು. ಅಮರುಕ ಶತಕದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ, ವಿರಹದ ನೋವಿನಿಂದ ಕೈಬಳೆಗಳೂ ಸಡಿಲವಾಗಿಹೋಗುವ ಒಂದು ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಈ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ತಂದರೂ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ರೀತಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. 
ಮೂರು ಉಪಮೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳ ವಿರಹದ ನೋವನ್ನ ಕಣ್ಣುಮುಂದೆ ತಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇನಿಯನು ಬಲುಕಾಲದಿಂದ ದೂರಾಗಿರುವು…

ಸರಸ್ವತಿಗೊಂದು ಸ್ತುತಿ

Image
ಈ ದಿನ ಮಹಾನವಮಿ - ಸರಸ್ವತಿಯ ಪೂಜೆಯ ದಿನ. ಹಾಗೆಂದೇ ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಮಾಡಿದ್ದ ಒಂದು ಅನುವಾದವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿದ್ದಿ ಹೊಸ ಅನುವಾದವನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಮೊದಲು ಮಾಡಿದ ಅನುವಾದವು ಯಾವುದೇ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಬಾರಿಯ ಅನುವಾದವು  ಮಾತ್ರಾ ಮಲ್ಲಿಕಾಮಾಲೆಯಲ್ಲಿದೆಯಾದರೂ, ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ.


ಮಂಜು ಚಂದಿರ ಮಲ್ಲಿಗೆಯವೋಲ್  ಬೆಳ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಸರಸತಿ
ಶುಭ್ರವಸ್ತ್ರವನುಟ್ಟು  ಪೊಳೆಯುವ ವೀಣೆದಂಡಿಯ ಪಿಡಿದೆಯೆ |
ಬೊಮ್ಮ ಹರಿಹರರಿಂದ ಪೂಜೆಯಗೊಳುತ ಬೆಳ್ದಾವರೆಯೊಳು
ಕುಳಿತ ದೇವಿಯೆ! ಕಾಯಬೇಕೌ ಉಳಿಸದೆನ್ನಯ ಅಲಸಿಕೆ   ||

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ:

ಯಾ ಕುಂದೇಂದು ತುಷಾರಹಾರ ಧವಳಾ ಯಾ ಶುಭ್ರ ವಸ್ತ್ರಾವೃತಾ
ಯಾ ವೀಣಾವರದಂಡಮಂಡಿತ ಕರಾ ಯಾ ಶ್ವೇತಪದ್ಮಾಸನಾ
ಯಾಬ್ರಹ್ಮಾಚ್ಯುತ ಶಂಕರಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ದೇವೈಃ ಸದಾ ಪೂಜಿತಾ
ಸಾ ಮಾಂ ಪಾತು ಸರಸ್ವತೀ ಭಗವತೀ ನಿಶ್ಶೇಷ ಜಾಡ್ಯಾಪಹಾ

या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता  या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना |
या ब्रह्माच्च्य्तशङ्करप्रभृतिभिर्देवैः सदा पूजिता सा मां पातु सरस्वती भगवती निश्शेषजाड्यापहा ||

ಮೂಲದಲ್ಲಿ "ಸರಸ್ವತಿಯು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ" ಎಂದಿದೆ. ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅದನ್ನು"ಸರಸ್ವತೀ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು" ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದೇನಾದರೂ ಅದರಿಂದ ಪದ್ಯದ ಅರ್ಥಕ್ಕೇನೂ ತೊಂದರೆಯಾ…

ಶರತ್ಕಾಲದ ಚಂದ್ರ

Image
ಹಬ್ಬವವು ಕಂಗಳಿಗೆ ಮನಕಸಿವ ತಂಗದಿರ- -ನುಲ್ಲಾಸ ತಂದೀವ ಕಿರಣಗಳ ಮಾಲೆ  ನಲ್ಲನಗಲಿಕೆಯೆಂಬ ವಿಷಬಾಣಕೀಡಾದ ಪೆಣ್ಗಳೊಡಲನು ಸುಟ್ಟು ಬಹಳ ಕಾಡಿಪುದೆ!







ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ - (ಕಾಳಿದಾಸನ ಋತುಸಂಹಾರ ಕಾವ್ಯ, ಸರ್ಗ ೩, ಪದ್ಯ ೯)
ನೇತ್ರೋತ್ಸವೋ ಹೃದಯಹಾರಿ ಮರೀಚಿಮಾಲಃ  ಪ್ರಲ್ಹಾದಕಃ ಶಿಶಿರಸೀಕರವಾರಿವರ್ಷೀಂ । ಪತ್ಯುರ್ವಿಯೋಗ ವಿಷದಿಗ್ಧ ಶರಕ್ಷತಾನಾಮ್  ಚಂದ್ರೋ ದಹತ್ಯತಿತರಾಂ ತನುಮಂಗನಾನಾಂ  ।।
नेत्रोत्सवो ह्दयहारिमरीचिमालः प्रल्हादकः शिशिरसीकरवारिवर्षीं पत्युर्वियॊगविषदिग्धशरक्षतानां चन्द्रो दहत्यतितरां तनुमङ्गनानाम् 
-ಹಂಸಾನಂದಿ  ಕೊ: ಈ ದಿನ, ಶರತ್ಕಾಲದ ಮೊದಲ ದಿನ, ಹಾಗಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದ ಚಂದಿರನನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಈ ಪದ್ಯವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡೆ. ಈ ದಿನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಓದಬೇಕಾದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಚಿಟಕಿಸಿ:  ಶರತ್ಕಾಲದ ಮೊದಲ ದಿನ 


ಕೊ.ಕೊ: ಋತುಸಂಹಾರವೆಂಬ ಖಂಡ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸನು ಆರೂ ಋತುಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬೇಸಿಗೆ (ಗ್ರೀಷ್ಮ) ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುವ  ಈ ಕಾವ್ಯ ಕೊನೆಗೆ ವಸಂತ ಕಾಲದ  ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.  ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗುವ ಚಂದಿರನ ತಂಪು ಕಿರಣಗಳು ವಿರಹಿಗಳಿಗೆ  ಕಷ್ಟವನ್ನೇ ತರುತ್ತವೆಂಬುದು ಮಹಾಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನೇ  ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಇನ್ನೇನಿದೆ :) ? ಅಂದ ಹಾಗೆ ಋತುಸಂಹಾರವು ಕಾಳಿದಾಸನ ಮೊದಲ ಕಾವ್ಯವೆಂಬುದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. 
ಕೊ.ಕೊ: ಅನುವಾದ ಪಂಚಮಾತ್ರಾ  ಚೌಪದಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ…

ಕೊಟ್ಟು ಗೆದ್ದವಳು

Image
ಬತ್ತದಿಹ ಕಣ್ಣೀರ ಕೊಟ್ಟಿಹಳು ನೆಂಟರಿಗೆ
ತನ್ನೆಲ್ಲ ದುಗುಡವನು ಹೆತ್ತವರಿಗೆ
ಊಳಿಗದವರಿಗಿತ್ತು ತನ್ನ ದೈನ್ಯತೆಯನ್ನು
ಬೇಗುದಿಯ ಬಿಟ್ಟಿಹಳು ಗೆಳತಿಯರಿಗೆ

ನಿಟ್ಟುಸಿರ ಬಿಡುವುದೂ ನೋವ ತರುತಿರಲಾಕೆ 
ನೆನೆದಿಹಳು  ಮುಂಬರುವ ಬಿಡುಗಡೆಯನು; 
ಹೊಂದು ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು!  ಬೆಸನದಗಲಿಕೆ ನೋವ-
ನವಳಾಗಲೇ ದೂರ ಕಳಿಸಿರುವಳು

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ ( ಅಮರು ಶತಕದಿಂದ - ವೇಮ ಭೂಪಾಲನ ಟೀಕೆ, ೮೭ನೆ ಪದ್ಯ ) :

ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಯನಾಂಬು ಬಂಧುಷು ಕೃತಂ ಚಿಂತಾ ಗುರುಷ್ವರ್ಪಿತಾ
ದತ್ತಂ ದೈನ್ಯಮಶೇಷತಃ ಪರಿಜನೇ ತಾಪಃ ಸಖೀಶ್ವಾಹಿತಃ
ಅದ್ಯ ಶ್ವಃ ಪರನಿರ್ವೃತಿಂ ಭಜತಿ ಸಾ ಶ್ವಾಸೈಃ ಪರಂ ಖಿದ್ಯತೇ 
ವಿಸ್ರಬ್ಧೋ ಭವ ವಿಪ್ರಯೋಗಜನಿತಂ ದುಃಖಂ ವಿಭಕ್ತಂ ತಯಾ ||

-ಹಂಸಾನಂದಿ 

ಕೊ: ತನ್ನ ಇನಿಯನಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದು ಕೊರಗುತ್ತಿರುವ ನಾಯಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಬ್ಬ ಗೆಳತಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಮಾತಿನಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ ಈ ಪದ್ಯ.

ಕೊ.ಕೊ: ನಾಯಕಿಯ ದುಃಖ ಅವಳಿಂದ ಅವಳ ಹತ್ತಿರದ ಹೆತ್ತವರು, ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು, ಕೆಲಸದವರು, ಗೆಳೆಯರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವೆಂಬಂತೆ ಹಬ್ಬಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೊರಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ನಾಯಕಿದೆ ಬದುಕಿರುವುದೇ ಭಾರವಾಗಿದೆ. ಇಂದೋ ನಾಳೆಯೋ ಉಸಿರುಡುಗಿ  ಹೋಗುವಂತಿದ್ದಾಳೆ ಆಕೆ. ಆದರೆ ತನ್ನೆಲ್ಲ ನೋವನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಹಂಚಿ ಜೀವವನ್ನೇ ತೊರೆಯಹೊರಟಿರುವುದರಿಂದ ಅವಳು ದುಃಖ ಮುಕ್ತಳು, ಅದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ನೋವಲ್ಲಿರುವಳೆಂದು ಬೇಸರ ಪಡಬೇಡ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದಲೇ, ಅವಳ ವಿರಹ ವೇದನೆ ಎಷ್ಟು …

ಚಂದ್ರಮುಖಿಗೊಂದು ಮಾತು

Image
ಚೆಲುವೆ ತಾಳೇ! ಇನಿಯನಿರುವೆಡೆ ಹೋಗಲಿಕೆ ತುಸು ಸಮಯವು ರಾತ್ರಿಯಾಗಸದೊಳಗೆ ಚಂದಿರ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಕೆ ಬಂದೊಡೆ   ಸುತ್ತ ಚೆಲ್ಲಿದ ಹಾಲು ಬೆಳ್ದಿಂಗಳಲಿ ನಿನ್ನಯ ಚಂದದಾ   ಹಾಲು ಮೊಗವನು ಯಾರು ಕಾಂಬರು! ದೈವವಿರುವುದು ನಿನ್ನೆಡೆ!   

ಪ್ರಾಕೃತ ಮೂಲ ( ಹಾಲನ ಗಾಹಾ ಸತ್ತಸಯಿ, 7-7) :
ಗಮ್ಮಿಹಿಸಿ ತಸ್ಸ ಪಾಸಂ ಸುಂದರಿ ಮಾ ತುರಅ ವಡ್ಢಉ ಮಿಅಂಕೋ | ದುದ್ಧೇ ದುದ್ಧಂಇಅ ಚಂದಿಆಇ ಕೋ ಪೇಚ್ಛಇ ಮುಹಂ ದೇ ||
ಸಂಸ್ಕೃತ ಅನುವಾದ ( ನಿರ್ಣಯ ಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ಟೀಕೆಯಿಂದ):
ಗಮಿಷ್ಯಸಿ ತಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸುಂದರಿ ಮಾ ತ್ವರಸ್ವ  ವರ್ಧತಾಂ ಮೃಗಾಂಕಃ । ದುಗ್ಧೇ ದುಗ್ಧಮಿವ ಚಂದ್ರಿಕಾಯಾಂ ಕಃ  ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ಮುಖಂ ತೇ ।।

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: "ಅಭಿಸಾರಿಕೆ"  http://www.artoflegendindia.com/abhisarika-p-19202.html ಈ ಪುಟದಿಂದ 
ಕೊ: ಮೂಲದ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರಿಂದ, ತುಸು ಮೂಲದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೂ ಭಾವಾರ್ಥ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಣಿಸಿದ್ದೇನೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ದೈವವಿರುವುದು ನಿನ್ನೆಡೆ " ಎಂಬ ಮಾತು 
ಕೊ.ಕೊ: ಅನುವಾದವು ಮಲ್ಲಿಕಾಮಾಲೆ ಎಂಬ ವೃತ್ತದ  ಚೌಪದಿಯ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ೩/೪/೩/೪/೩/೪/೩/೩ ಈ ರೀತಿಯ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. 
ಕೊ.ಕೊ.ಕೊ: ಅಭಿಸಾರವೆಂದರೆ ಬಳಿ ಹೋಗುವುದು. ಅಭಿಸಾರಿಕೆಯು ತನ್ನ ಇನಿಯನ ಜೊತೆಯನ್ನು ಬಯಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಹೆಣ್ಣು.…

ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಪುಸ್ತಕ ಸವಾಲು : ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಹತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು

Image
ಈಚೆಗೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ನಲ್ಲಂತೂ ಸವಾಲುಗಳದ್ದೇ ರಾಜ್ಯ, ಮೊದಲು ಎ ಎಲ್ ಎಸ್ ಐಸ್ ಬಕೆಟ್ ಸವಾಲು ಒಂದಷ್ಟು ದಿನ. ನನ್ನ ಗೆಳೆಯರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವೆಂಬಂತೆ ರೈಸ್ ಬಕೆಟ್ ಚಾಲೆಂಜ್ ನಡೀತು ಒಂದಷ್ಟು ದಿನ. ಒಟ್ಟಲ್ಲಿ ಏನೋ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಿದ್ದರಾಯ್ತು ಅಂತ ನಂಬಿದವನು ನಾನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನೋ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ "ಬುಕ್ ಚಾಲೆಂಜ್" ಶುರುವಾಗಿದೆ ಈಗ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ. ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಹತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಖೋ ಕೊಡುವುದು ಈ ಸವಾಲಿನ ಗುರಿ.

ನನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಿತ್ರರೂ ಈ ಚಾಲೆಂಜ್ ನನಗೆ ಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ - ನಾನೂ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡೋಕೇ ಹೊರಟೆ. ಆಗಲೇ ಬರೀ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡೋಕಿಂತ ಆ ಪುಸ್ತಕ ಯಾಕೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು ಅಂತ ಹೇಳಿದರೆ ಒಳ್ಳೇದು ಅಂತ ಅನ್ನಿಸಿ ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯುಕ್ತ ಪಟ್ಟಿ ಬರೆದಿದ್ದಾಯಿತು.  ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು "ಒಂದು" ಪುಸ್ತಕವಲ್ಲ. ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಅಂತ ನನ್ನೆಣಿಕೆ.  ಓದಿ ನೋಡಿ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ಮೆಚ್ಚುವುದೆಷ್ಟಿದೆ ಅಂತ.



1) ಕಸ್ತೂರಿ

ನನಗೆ ನೆನಪಿರೋವಾಗಿನಿಂದ ಓದೋದು ಅಂದರೆ ನನಗೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವೇ. ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಓದುತ್ತಿದ್ದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕದ ಕಪಾಟುಗಳಿದ್ದವು. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಅಜ್ಜನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದಷ್ಟು ಕಪಾಟುಗಳು. ಅದೂ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ …

ಕೋರಿಕೆ

Image
ಕೌಸ್ತುಭವನಿಟ್ಟವಗೆ  ಮಧುವನ್ನು ಮಡುಹಿದಗೆ
ಹೊಳೆವ ನೀಲದ ಮಾಲೆಯ ಹೋಲ್ವ ನೋಟಗಳ
ಕಮಲದಲಿ ನಿಂದಿಹಳೆ ಬಯಸಿದ್ದನೀಯುವಳೆ
ತುಸು ಬೀರು ಎನ್ನೆಡೆಗೆ ಮಂಗಳವ ತರುತ! 

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ ( ಆದಿ ಶಂಕರರ ಕನಕಧಾರಾ ಸ್ತೋತ್ರ - ೪): 

ಬಾಹ್ವಂತರೇ ಮಧುಜಿತಃ ಶ್ರಿತಕೌಸ್ತುಭೇ ಯಾ
ಹಾರಾವಲೀವ ಹರಿ ನೀಲಮಯೀ ವಿಭಾತಿ
ಕಾಮಪ್ರದಾ ಭಗವದೋಪಿ ಕಟಾಕ್ಷ ಮಾಲಾ
ಕಲ್ಯಾಣಮಾವಹತು ಮೇ ಕಮಲಾಲಯಾಯಾಃ


-ಹಂಸಾನಂದಿ

ಕೊ: ಈ ದಿನ ಶ್ರಾವಣ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಶುಕ್ರವಾರ , ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹಬ್ಬ.  ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ಕೆಲವು ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದು ನೆನಪಾಗಿ, ಇವತ್ತೂ ಕೂಡ ಶಂಕರರ ಕನಕಧಾರಾಸ್ತೋತ್ರ ದಿಂದ ಒಂದು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದೆ. ಆ ಹಿಂದಿನ ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು.

ಕೊ.ಕೊ: ಮೂಲದ ಪ್ರತಿ ಪದವೂ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ತರಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಪತಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯ ಸಾಲು, ಅವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಳೆವ ಮಾಲೆಯಂತಿದ್ದು, ಅವನಿಗೂ ಅದು ಮಂಗಳಕಾರಕ ಎಂಬುದು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಪಂಚಮಾತ್ರಾಚೌಪದಿಯ ಧಾಟಿಯನ್ನು  ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ಅರ್ಥವನ್ನು  ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಧ್ವನಿಸಲಾರದೇ ಹೋದೆ!

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: http://www.exoticindiaart.com/product/paintings/lord-vishnu-in-vaikuntha-PU02/

ನನ್ನಿನಿಯ

Image
ದೂರವಿದ್ದೇ
ಮೈಯ ಸುಟ್ಟನು;  

ಅವನ ಸೇರಲು   
ನನ್ನ ಅಂಗಗಳೇ
ಕರುಬುವುವು 
ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು

ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದೊಡನೆ
ಎನ್ನೆದೆಯ  ಕಸಿದ ;
ಸೋಕಿದರೆ
ಅಂಕೆ ತಪ್ಪುವುದೊಡಲು

ಅವನ ಪಡೆದರೂ
ಚಣದ ಸುಖ 
ತೆರಳುವುದು
ಅವನೊಡನೆಯೇ

ಇದಕೂ ಮೀರಿದ
ಅಚ್ಚರಿಯೊಂದಿದೆ
ಇಂತಿದ್ದರೂ ಅವನೇ
ನನ್ನಿನಿಯ!


ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ ( ಅಮರುಕನ ಅಮರುಶತಕದ್ದೆಂದು ವಿದ್ಯಾಧರನ ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಕೋಶ (೭೩೪)ದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ):


ದಹತಿ ವಿರಹೇಷ್ವಂಗಾನೀರ್ಷ್ಯಾ ಕರೋತಿ ಸಮಾಗಮೇ 
ಹರತಿ ಹೃದಯಂ ದೃಷ್ಟಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟಃ ಕರೋತ್ಯವಶಾಂ ತನುಮ್
ಕ್ಷಣಮಪಿ ಸುಖಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಗತೇ ಚ ನ ಲಭ್ಯತೇ 
ಕಿಂ ಅಪರಂ ಅತಶ್ಚಿತ್ರಂ ಯನ್ಮೇ ತಥಾಪಿ ಸ ವಲ್ಲಭಃ 

दहति विरहेष्व्ङ्गानीर्ष्यां करोति समागमे 
हरति हृदयं दृष्टः स्पृष्टः करोत्य्वशां तनुम् 
क्षणम् अपि सुखं यस्मिन्प्राप्ते गते च न लभ्यते
किमपरम् अतश्चित्रं यन्मे तथापि स वल्लभः २२.३५ (७३४)

-ಹಂಸಾನಂದಿ

ಕೊ: ಅಮರುಕನದ್ದು ಅಮರು ಶತಕವಾದ್ದರಿಂದ ನೂರು ಪದ್ಯಗಳು ಇರಬೇಕಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಮರುಶತಕದ್ದೇ  ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಟೀಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪದ್ಯಗಳು ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬೇರೆ ಪದ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಮರುಕನದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಹಲವು ಪದ್ಯಗಳು, ಅಮರುಶತಕದ ಟೀಕೆಗಳಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ.ಹಾಗಾಗಿ, ಈ ಪದ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತವೂ ಇರಬಹುದು. ಆದರೂ ವಿದ್ಯಾಕರನು ಅಮರುಕನದ…

ಕೈಗೆಟುಕದ ನಲ್ಲ

Image
ಅತ್ತೆ! ಎನ್ನೆದೆ ಒಡೆದು ಹೋದುದ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಸುವುದವನಿಗೆ?
ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಬಿಂಬದಂತಿಹ! ನನ್ನ ಕೊರಗಿದು ಮುಟ್ಟದೇ!

ಪ್ರಾಕೃತ ಮೂಲ (ಹಾಲನ ಗಾಹಾ ಸತ್ತಸಇ,3-4)
ಫುಟ್ಟಂತೇಣ ವಿ ಹಿಅಏಣ ಮಾಮಿ ಕಹ ಣಿವ್ವರಿಜ್ಜಏ ನಮ್ಮಿ ಆದಂಸೇ ಪಇಬಿಂಬಂವ್ವ ಜ್ಜಮ್ಮಿ ದುಃಖಂ ನ ಸಂಕಮಇ ||

फुट्टन्तेण वि हिअएण मामि कह णिव्वरिज्जए नम्मि आदंसे पइबिम्बं व्व ज्जम्मि दुःखं ण संकमइ ||
ಸಂಸ್ಕೃತ ಅನುವಾದ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ) :
ಸ್ಫುಟತಾಪಿ ಹೃದಯೇನ ಮಾತುಲಾನಿ ಕಥಂ ನಿವೇದಯತೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಆದರ್ಶೇ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಮಿವ ಯಸ್ಮಿನ್ ದುಃಖಂ ನ ಸಂಕ್ರಮತಿ 
स्फुटतापि हृदयेन मातुलानि कथं निवेद्यते तस्मिन् आदर्शे प्रतिबिम्बमिव यस्मिन्दुःखं अ सङ्क्रामति

-ಹಂಸಾನಂದಿ

ಚಿತ್ರ: http://www.delhihaat.com/wp-content/uploads/2012/09/batik-painting.jpg ಇಲ್ಲಿಂತ ತೆಗೆದುಕೊಂಡದ್ದು.

ಕತ್ತೆಗೊಂದು ಪುಕ್ಕಟೆ ಸಲಹೆ

Image
ಕತ್ತೆ! ಏತಕೆ ಬಟ್ಟೆ ಹೊತ್ತೊಣಗಿರುವ ಹುಲ್ಲನು ತಿನ್ನುವೆ?
ರಾಜಲಾಯಕೆ ಹೋಗಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಕಡಲೆ ಉಸಳಿಯ ಮೆಲ್ಲು ನೀ!
"ಬಾಲವಿದ್ದುದು ಕುದುರೆ" ಯೆನ್ನುವ ಮಂದಿಯಾಳ್ವಿಕೆ ಅಲ್ಲಿದೆ ;
ಅವರು ನುಡಿದರೆ ರಾಜಗೊಪ್ಪಿಗೆ! ಇತರರಿರುವರು ತೆಪ್ಪಗೆ!

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ  (ಭಲ್ಲಟಶತಕದಿಂದ): 

ರೇ ರೇ ರಾಸಭ ವಸ್ತ್ರಭಾರವಹನಾತ್ ಕುಗ್ರಾಸಮಶ್ನಾಸಿ ಕಿಂ
ರಾಜಾಶ್ವಾವಸಥಂ ಪ್ರಯಹಿ ಚಣಕಾಭ್ಯೂಷಾನ್ ಸುಖಂ ಭಕ್ಷಯ
ಸರ್ವಾನ್ ಪುಚ್ಛವತೋ ಹಯಾನಿತಿ ವದಂತ್ಯತ್ರಾಧಿಕಾರೇ ಸ್ಥಿತಾ
ರಾಜಾ ತೈರುದ್ದಿಷ್ಟಮೇವ ಮನುತೇ ಸತ್ಯಂ ತಟಸ್ಥಾಃ ಪರೇ




रे रे रासभ वस्त्रभारवहनात् कुग्रासमश्नासि किं 
राजाश्वावसथं प्रयाह्जि चणकभ्यूषान् सुखं भक्षय | 
सर्वान् पुच्छवतो हयानभिवदन्त्यत्राधिकारे स्थिताः 
राजा तैरुपदिष्टमेव मनुते सत्यं तटस्थाः परे ||

-ಹಂಸಾನಂದಿ

ಕೊ: ಸಂಸ್ಕೃತಮೂಲವು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ ಎಂಬ ವೃತ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದೆ. ಅನುವಾದವು ಮಲ್ಲಿಕಾ ಮಾಲೆ (ಮತ್ತಕೋಕಿಲವೆಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ) ಎಂಬ ವೃತ್ತದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಕೊ.ಕೊ: ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೇರೊಂದು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೆ - ಆದರೆ ಆಗ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಗಮನವಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಓದಬಹುದು.

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: http://www.vectorstock.com/royalty-free-vector/cartoon-of-donkey-for-coloring-vector-927188

ಕಾಣದ ಕನಸು

Image
ಕನಸಿನಲು ಇನಿಯನನೆ ಕಾಂಬ ಪೆಣ್ಗಳೆ ನಿಜದ
ಪುಣ್ಯವನುಗೈದವರು! ಸಂದೇಹವೇಕೆ?
ಅವನನ್ನು ನೋಡದೆಯೆ ನಿದ್ದೆಯೇ ಬರದಿರುವ
ನನ್ನ ಕಂಗಳಿಗಿನ್ನು ಕನಸು ಕಾಣುವುದುಂಟೆ?

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೀ (ಪ್ರಾಕೃತ) ಮೂಲ: ಹಾಲನ ಗಾಹಾಸತ್ತಸಇ, ೪- ೯೭):

ಧಣ್ಣಾ ತಾ ಮಹಿಲಾಓ ಜಾ ದಇಅಂ ಸಿವಿಣಏ ಪೇಚ್ಛಂತಿ
ಣಿದ್ದವ್ವಿವ ತೇಣ ವಿಣಾ ಣಏತಿ  ಕಾ ಪೇಚ್ಛಏ ಸಿವಿಣಂ

ಸಂಸ್ಕೃತಾನುವಾದ: ನಿರ್ಣಯ ಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ಟೀಕೆಯಿಂದ:

ಧನ್ಯಾಸ್ತಾ ಮಹಿಲಾ ಯಾ ದಯಿತಂ ಸ್ವಪ್ನೇಪಿ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯಂತೇ  |
ನಿದ್ರೈವ ತೇನ ವಿನಾ ನೈತಿ ಕಾ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ಸ್ವಪ್ನಂ ||

-ಹಂಸಾನಂದಿ






ಕೊ: ಚೌಪದಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಲು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ( ಸಂದೇಹವೇಕೆ, ಎಂಬ ಮಾತು ಮೂಲದಲ್ಲಿಲ್ಲ) - ಬಳಸಿದ್ದೇನೆ. ಅದರಿಂದ ಪದ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಭಾವಕ್ಕೆ ಕುಂದಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿರುವೆ.

ಕೊ.ಕೊ: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಹಲವು ಪದಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ದಿನಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಸರಿಯಷ್ಟೆ. ಹಲವು ಬಾರಿ ಅವು ನೇರವಾಗಿ ಬರದೇ, ಪ್ರಾಕೃತದಿಂದ ಬಂದಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಗರಣೆಗೆ , ನಿದ್ರಾ ಎಂಬ ಪದವು, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆ, ನಿದ್ದೆ ಎಂಬ ಎರಡೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.  ಆಕಾರ ದಿಂದ ಮುಗಿಯುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು ಎ ಕಾರದಿಂದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿ ( ಸೀತಾ -> ಸೀತೆ, ಕವಿತಾ -> ಕವಿತೆ, ಲತಾ -> ಲತೆ, ವನಿತಾ -> ವನಿತೆ), ಆದರೆ ನಿದ್ರಾ ಎಂಬುದು ನಿದ್ರೆ ಆಗಿರುವುದು ಸರಿಯೇ. …

ಕೋರಿಕೆ

Image
ಮರು ಜನುಮದಲೂ ನಿನ್ನ ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದೇನು!
ಓ ಮದನ!
ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನೀ ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣಗಳಲೇ  ಅವನನೂ ಹೊಡೆದು ಗಾಸಿಗೊಳಿಸುವೆಯಾ? 








ಪ್ರಾಕೃತ ಮೂಲ  (ಹಾಲನ ಗಾಹಾಸತ್ತಸಯಿ, ೫-೪೧) 
ಜಮ್ಮಂತರೇ ವಿ ಚಲಣಂ ಜೀಏಣ ಖು ಮ‍ಅಣ  ತುಜ್ಝ ಅಚ್ಚಿಸ್ಸಮ್| ಜ‍ಇ ತಂ ಪಿ ತೇಣ ಬಾಣೇಣ ವಿಜ್ಝಸೇ ಜೇಣ ಹಂ ವಿಜ್ಝಾ ||
ಸಂಸ್ಕೃತ ಅನುವಾದ (ನಿರ್ಣಯ ಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಟೀಕೆ):
ಜನ್ಮಾಂತರೇಪಿ ಚರಣೌ ಜೀವೇನ ಖಲು ಮದನ ತವಾರ್ಚಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯದಿ ತಮಪಿ  ತೇನ ಬಾಣೇನ ವಿಧ್ಯಸಿ ಯೇನಾಹಂ ವಿದ್ಧಾ ||
-ಹಂಸಾನಂದಿ
ಚಿತ್ರಕೃಪೆ : ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ , ಕಬ್ಬಿನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದ ಮನ್ಮಥ

ಸಾಟಿ

Image
ತುಂಬಿದ್ದರೇನಂತೆ ಜಗದಲ್ಲಿ ಚೆಲುವೆಯರು  ಸಾವಿರದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ? ಇವಳ ಬಲಬದಿಯಂದಕ್ಕೆ ಇರುವುದೊಂದೇ ಸಾಟಿ    ಇವಳೆಡದ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ!  

ಪ್ರಾಕೃತಮೂಲ (ಹಾಲನ ಗಾಹಾ ಸತ್ತಸಯಿಯಿಂದ, ಪದ್ಯ ೪೦೩) 
ಏದ್ದಹಮೇತ್ತಮ್ಮಿ ಜಏ ಸುಂದರಮಹಿಲಾಸಹಸ್ಸಭರಿಏ ವಿ ಅಣುಹರಇ ಣವರ ತಿಸ್ಸಾ ವಾಮದ್ಧಂ ದಾಹಿಣದ್ಧಸ್ಸ ||  
(ಸಂಸ್ಕೃತಾನುವಾದ - ನಿರ್ಣಯ ಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ):
ಏತಾವನ್ಮಾತ್ರೇ ಜಗತಿ ಸುಂದರ ಮಹಿಲಾಸಹಸ್ರಭೃತೇಪಿ ಅನುಹರತಿ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಯಾ ವಾಮಾರ್ಧಂ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಸ್ಯ ||
-ಹಂಸಾನಂದಿ




ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: ಕಲಾವಿದ ಕೈಲಾಶ್ ರಾಜ್ ಅವರ ಮಧುಮಾಧವಿ ರಾಗಿಣಿಯ ರಾಗಮಾಲಾ ಚಿತ್ರ (http://www.exoticindiaart.com/product/paintings/ragini-madhumaadhavi-HJ93/ ಇಲ್ಲಿಂದ)

ಶಿವ-ಶಿವೆಯರ ಸರಸ

Image
ಇರುಳಿನಪ್ಪುಗೆಯಲೊಡೆದ ಕಡಗವನು 
ಉರುಳಿ ಹೋಗಿದ್ದ ಎಳೆಯ ಚಂದಿರನ
ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ ಬಳೆಯ ಮಾಡುತಲಿ 
ಗಿರಿಜೆ ಶಿವನೆಡೆಗೆ ನಗುತ “ನೋಡಿಲ್ಲಿ”
ಎನುತ ಬಾಯ್ದೆರೆಯೆ ಅವಳ ಸುಲಿಪಲ್ಲ
ಬೆಳ್ಳಬೆಳಕನ್ನೆ ತನ್ನ ಮೈದುಂಬಿ
ಹೊಳೆವ ಚಂದಿರನು ಶಿವಶಿವೆಯ ಜೊತೆಗೆ
ಸೇರಿ ಕಾಪಿಡಲಿ! ನಮ್ಮ ಕಾಪಿಡಲಿ!

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ ( ವಿದ್ಯಾಕರನ ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಕೋಶದಿಂದ):

ಚ್ಯುತಂ ಇಂದೋರ್ಲೇಖಾಂ ರತಿಕಲಹ ಭಗ್ನಮ್ ಚ ವಲಯಂ
ದ್ವಯಂ ಚಕ್ರೀಕೃತ್ಯ ಪ್ರಹಸಿತ ಮುಖೀ ಶೈಲತನಯಾ 
ಅವೋಚದ್ಯಂ ಪಶ್ಯೋತ್ಯವತು ಸ ಶಿವಃ ಸಾ ಚ ಗಿರಿಜಾ
ಸ ಚ ಕ್ರೀಡಾಚಂದ್ರೋ ದಶನಕಿರಣಾಪೂರಿತ ತನುಃ

च्युतं इन्दोर्लेखं रतिकलहभग्नम् च वलयं
द्वयं चक्रीकृत्य प्रहसितमुखी शैलतनया
अवोचद् यं पश्येत्यवतु स शिवः सा च गिरिजा
स च क्रीडाचन्द्रो दशनकिरणापूरिततनुः ||

-ಹಂಸಾನಂದಿ


ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ: ಭೋಪಾಲ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಮಾ-ಮಹೇಶ್ವರ. ಚಿತ್ರ - ಮಧು ನಾಯರ್ 
(Picture courtesy: Madhu Nair, www.10yearitch.com )

ತೀರದ ಬಯಕೆ

Image
ಯಾವುದೋ ಹುಸಿಮುನಿಸಿನಲಿ ನಾ ಸುಮ್ಮನೇ ಹೋಗೆನ್ನಲು     ಕಲ್ಲು ಮನದಾ ನಲ್ಲ ತಟ್ಟನೆ ಸಜ್ಜೆ ಯಿಂದಲಿ ಎದ್ದು ತಾ ಭರದಿ ಪ್ರೇಮವ ಗೆಳತಿ ಹೇವದಿ ಮುರಿಯುತಲಿ ದೂರಾದರೂ  ನಾಚದೀ ಮನವವನೆಡೆಗೆ ಹೋಗುವುದಕೇನನು ಮಾಡಲೇ?
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ : (ಅಮರುಕನ ಅಮರುಶತಕ, ಅರ್ಜುನವರ್ಮ ದೇವನ ಟೀಕೆಯಲ್ಲಿ - ೧೫) 

ಕಥಮಪಿ ಸಖಿ ಕ್ರೀಡಾಕೋಪಾದ್ ವ್ರಜೇತಿ ಮಯೋದಿತೇ
ಕಠಿನಹೃದಯಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಶಯ್ಯಾಂ ಬಲಾತ್ಗತ ಏವ ಸಃ
ಇತಿ ಸರಭಸಂ ಧ್ವಸ್ತಪ್ರೇಮ್ಣಿ ವ್ಯಪೇತಘೃಣೇ ಜನೇ
ಪುನರಪಿ ಹತವ್ರೀಡಂ ಚೇತಃ ಪ್ರಯಾತಿ ಕರೋಮಿ ಕಿಮ್ || ೧೫||

कथमपि सखि क्रीडाकोपाद् व्रजेति मयोदिते
कठिनहृदयस्त्यक्त्वा शय्यां बलाद् गत एव सः ।
इति सरभसं ध्वस्तप्रेम्णि व्यपेतघृणे जने
पुनरपि हतव्रीडं चेतः प्रयाति करोमि किम् ॥१२॥(१५)

-ಹಂಸಾನಂದಿ

ಕೊ: ಇದು  ಅಮರುಶತಕದಿಂದ ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ೨೫ನೇ ಅನುವಾದ

ಚಿತ್ರ: ಪಟಮಂಜರಿ ರಾಗದ  ರಾಗಮಾಲಾಚಿತ್ರ,ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಿಂದ 

ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ

Image
ನಿಟ್ಟುಸಿರು
ಮೊಗವ ಸುಟ್ಟಿದೆ
ಬುಡಕಿತ್ತ ಎನ್ನೆದೆ
ಅಲುಗಾಡಿದೆ

ನಿದ್ದೆ ದೂರಾಗಿದೆ
ನಲ್ಲನ ಮೊಗ ಕಾಣದೇ
ಹಗಲಿರುಳು ಅಳು ನಿಲ್ಲದೆ
ಒಡಲು ಒಣಗಿದೆ

ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದ ನಲ್ಲ
-ನನು ನಾ ಹಾಗೆ
ಕಡೆಗಣಿಸಿದೆನಲ್ಲ?

ಗೆಳತಿಯರೇ
ಆವ ಮಂಕು ಬಡಿದು
ಇನಿಯನಲ್ಲಿಂತು
ಸೆಡವು ತೋರಿದೆನೇ?





ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ (ಅಮರು ಕವಿಯ ಅಮರುಶತಕ, ೯೮/೯೨) :

ನಿಃಶ್ವಾಸಾ ವದನಂ ದಹಂತಿ ಹೃದಯಂ ನಿರ್ಮೂಲಮುನ್ಮಥ್ಯತೇ
ನಿದ್ರಾ ನೇತಿ ನ ದೃಶ್ಯತೇ ಪ್ರಿಯಮುಖಂ ರಾತ್ರಿಂದಿವಂ ರುದ್ಯತೇ |
ಅಂಗಂ  ಶೋಷಮುಪೈತಿ ಪಾದಪತಿತಃ ಪ್ರೇಯಾಂಸ್ತಥೋಪೇಕ್ಷಿತಃ

ಸಖ್ಯಃ ಕಂ ಗುಣಮಾಕಲಯ್ಯ ದಯಿತೇ ಮಾನಂ ವಯಂ ಕಾರಿತಾಃ ||೯೮||(೯೨)

निःश्वासा वदनं दहन्ति हृदयं निर्मूलमुन्मथ्यते
निद्रा नेति न दृश्यते प्रियमुखं रात्रिन्दिवं रुद्यते ।
अङ्गं शोषमुपैति पादपतितः प्रेयांस्तथोपेक्षितः
सख्यः कं गुणमाकलय्य दयिते मानं वयं कारिताः ॥९८॥(९२)


-ಹಂಸಾನಂದಿ

ಚಿತ್ರ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಲಾವಿದ ಹರಿ ಬಂಗಾರ್ ಅವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರ. ಅವರ ಈ ಬ್ಲಾಗ್ ಕೊಂಡಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡದ್ದು.

ಮಹದಾನಂದ

Image
ಎರಡು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ಶಂಕರ ಜಯಂತಿಯಂದು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಯಾವುದಾದರೂ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಓದಿ ಅನುವಾದ ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಈ ಸಲವೂ ಶಂಕರ ಜಯಂತಿಯಂದು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನ. 
ಒಂದೇ ಪದ್ಯವನ್ನೇ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ  (ಒಂದು ಚೌಪದಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಸವಿಲ್ಲದೇ - ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ) ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ:
(ಚೌಪದಿ)
ನಾನೆಂದು ಕಾಂಬೆನೋ ನಿನ್ನಡಿಗಳನು ಶಿವನೆ! ಕಣ್ತುಂಬಿ ಕೈಲಿಟ್ಟು ಶಿರದಲ್ಲಿ ಮುಡಿವೆನೋ ತಬ್ಬಿಯೆದೆಗೊತ್ತಿ ಪದಕಮಲಗಳ ಕಂಪನ್ನು ಎಂದು ಪಡೆವೆನೊ ಬೊಮ್ಮನಿಗು ಸಿಗದ ಸೊಗವ!
(ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ)
ಎಂದು ಕಾಂಬೆನೊ ನಿನ್ನಡಿಗಳ -ನ್ನೆಂದು ಕಣ್ಣಲಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವೆ -ನೆಂದು ಕರದಲ್ಲಿಟ್ಟು ತಲೆಗೇರಿಸುತ ಮುಡಿಯುವೆನೋ? ಎಂದು ಎದೆಗಪ್ಪುವೆನೊ ಕಂಪಿನ ಚೆಂದದಡಿದಾವರೆಯ ಮಹದಾ  ನಂದ ಹೊಂದುವೆ ಬೊಮ್ಮದೇವರು ಕೂಡ ಪಡೆದಿರದ?

ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ (ಆದಿ ಶಂಕರರ ಶಿವಾನಂದಲಹರೀ, ಪದ್ಯ ೨೬) :
ಕದಾ ವಾ ತ್ವಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಗಿರಿಶ ತವ ಭವ್ಯಾಂಘ್ರಿಯುಗಲಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಶಿರಸಿ ನಯನೇ ವಕ್ಷಸಿ ವಹನ್ ಸಮಾಶ್ಲಿಷ್ಯಾಘ್ರಾಯ ಸ್ಫುಟಜಲಜಗಂಧಾನ್ ಪರಿಮಲಾ- ನಲಭ್ಯಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಭ್ಯೈರ್ಮುದಮನುಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಹೃದಯೇ
कदा वा त्वां दृष्ट्वा गिरिश तव भव्यांघ्रियुगलं गृहीत्वा हस्ताभ्यां शिरसि नयने वक्षसि वहन् । समाश्लिष्याघ्राय स्फुटजलजगन्धान् परिमला- नलभ्यां ब्रह्माध्यैर्मुदमनुभविष्यामि हृदये ॥ २६ ॥
-ಹಂಸಾನಂದಿ
ಕೊ: ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ…

ಶಿವಶಕ್ತಿ

Image
ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯರನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ನೆನೆಯುವುದು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ವಿಷಯವೇ. ಕಾಳಿದಾಸ ತನ್ನ ರಘುವಂಶ ಕಾವ್ಯದ ಮೊದಲ ಪದ್ಯದಲ್ಲೇ ಹೇಳಿರುವಂತೆ, ಮಾತು ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗೆ ಹುದುಗಿದ ಅರ್ಥದಂತೆಯೇ ಶಿವ ಮತ್ತೆ ಶಕ್ತಿಯರೂ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಬಿಟ್ಟಿರದಾರದವರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

(ಚಿತ್ರ: ಚಿಕಾಗೋ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ; ೧೦ ನೇಶತಮಾನ)
ಕಾಳಿದಾಸನ ರಘುವಂಶದ ಪದ್ಯ ಹೀಗಿದೆ:
ವಾಗರ್ಥಾವಿವ ಸಂಪ್ರಕ್ತೌ ವಾಗರ್ಥಪ್ರತಿಪತ್ತಯೇ  ಜಗತಃ ಪಿತರೌ ವಂದೇ ಪಾರ್ವತೀ ಪರಮೇಶ್ವರೌ
ಇದನ್ನೇ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹಿಂದೆ ಹೀಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೆ.

ನಾ ತಲೆವಾಗುವೆ ಶಿವಶಿವೆಗೆ
ಈ ಜಗದೆಲ್ಲರ ಹೆತ್ತವರ
ಬಿಡದೊಡಗೂಡಿಯೆ ಇಹರಿವರು
ಮಾತಿನ ಜೊತೆಯಲಿ ಹುರುಳಂತೆ

ಬಹುಶಃ ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಯರ ಬಗ್ಗೆಯ ಈ ಪದ್ಯ ನೆನಪಾಗಿದ್ದಕ್ಕೂ, ಇವತ್ತು ಮೇ ೧ ನೇ ತಾರೀಕು ಆಗಿರುವುದಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿರಬಹುದೇನೋ!  ಏಕೆಂದರೆ ಶಿವಶಕ್ತಿ ಅನ್ನುವ ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲೊಂದು ಒಳ್ಳೇ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ ಜಿ.ಎನ್.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ( ಜಿಎನ್ ಬಿ) ಅವರನ್ನು ನೆನೆಯುವ ದಿನವಿದು. ಇದೇ ದಿವಸ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಅವರು ದಿವಂಗತರಾದರು.

ಆ ಶಿವಶಕ್ತಿ ರಾಗದಲ್ಲೇ, ನಾನು ಮಾಡಿದ ಒಂದು ರಚನೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೇಳಿ, ಏನನ್ನಿಸಿತು ಅಂತ ಬರೀತೀರಲ್ಲ?

http://www.mixcloud.com/ramaprasad/a-swara-composition/

-ಹಂಸಾನಂದಿ


ನೋಟ

Image
ಬಳಲಿ ಸೊರಗುತ ಒಲವ ಪಸೆಯಲಿ ಅರಳಿ ಮುಚ್ಚುವ ಮೊಗ್ಗಿನಂ-ತೊಮ್ಮೆ ನೋಡುತ ಮತ್ತೆ ನಾಚುತ ಬದಿಗೆ ಹೊರಳಿಸಿ ದಿಟ್ಟಿಯ ಎದೆಯೊಳಿರುತಿಹ ಒಲವಿನೊಸಗೆಯ ನೋಟದಲೆ ಹೊರಸೂಸುತಹೇಳೆ  ಮುಗುದೆಯೆ ಯಾವ ಚೆಲುವನ ನಿನ್ನ ಕಂಗಳು ಕಂಡವೇ?









ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ (ಅಮರುಕನ ಅಮರು ಶತಕ - ೪):

ಅಲಸವಲಿತೈಃ ಪ್ರೇಮಾರ್ದ್ರಾದ್ರೈರ್ಮುಹುರ್ಮುಕುಲೀಕೃತೈಃ
ಕ್ಷಣಮಭಿಮುಖೈರ್ಲಜ್ಜಾಲೋಲೈರ್ನಿಮೇಷಪರಾಙ್ಮುಖೈಃ
ಹೃದಯನಿಹಿತಂ ಭಾವಾಕೂತಂ ವಮದ್ಭಿರಿವೇಕ್ಷಣೈಃ
ಕಥಯ ಸುಕೃತೀ ಕೋಯಂ ಮುಗ್ಧೇ ತ್ವಯಾದ್ಯ ವಿಲೋಕ್ಯತೇ

अलसवलितैः प्रेमार्द्रार्द्रैर्मुहुर्मुकुलीकृतैः
क्षणमभिमुखैर्लज्जालोलैर्निमेषपराङ्मुखैः ।
हृदयनिहितं भावाकूतं वमद्भिरिवेक्षणैः
कथय सुकृती कोऽयं मुग्धे त्वयाद्य विलोक्यते ॥४॥

-ಹಂಸಾನಂದಿ

ಚಿತ್ರ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ  ರಾಗ ಮಧುಮಾಧವಿಯ ರಾಗಮಾಲಾ ಚಿತ್ರ

ನಿಮ್ಮ ರಾಶಿ ಫಲ ನಿಮ್ಮದೇ ? ಅಲ್ಲವೇ?

Image
ಪ್ರತಿದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಿನಭವಿಷ್ಯ ನೋಡುವಂತಹ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವ ನಿಮ್ಮ ರಾಶಿ ಫಲವನ್ನು  ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲೋ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ನಲ್ಲೋ ಆಗಾಗ ನೋಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ನಿಮಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಬರಹ ಓದೋದು ನಿಮಗೆ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಯಾಕೆ ಗೊತ್ತಾ? ನೀವು ನೋಡ್ತಾ ಇರೋ ರಾಶಿ ನೀವು ಹುಟ್ಟಿದ ರಾಶಿಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇರಬಹುದು. ಇದೇನಪ್ಪಾ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ ಸುಳ್ಳಾ ಹೀಗನ್ನೋಕೆ ಅಂದಿರಾ? ತಾಳಿ, ನಿಮಗೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತೆ. ಇನ್ನು ನಿಮಗೆ ಈ ಭವಿಷ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಇಂತಹದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲವೇ? ಅದರೂ, ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಮ್ಮ ಆಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳೋದಕ್ಕೆ ಓದಬಹುದು ನೀವಿದನ್ನ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಲವರು ನಾನು ಇಂಥ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದೆ , ಇಂತಹ ರಾಶಿ ಅಂತ ಅಂದುಕೊಂಡಿರ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ನೀವೂ ಸೇರಿದ್ದರೆ, ಈ ಜನ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗ ನೀವು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಚಂದ್ರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಹತ್ತಿರ ಕಾಣಿಸ್ತಿದ್ದ ಅನ್ನೋದರ ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತೆ. ಚಂದಿರ ಆಕಾಶದ ಸುತ್ತಾ ಒಂದು ಸುತ್ತನ್ನ ಸುಮಾರು ೨೭ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪೂರಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೊಂದು ನಕ್ಷತ್ರ. ಈ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ೧೨ ರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿರೋದ್ರಿಂದ, ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರೋ ಒಂದಷ್ಟು ಜನರನ್ನ ನೋಡಿದರೆ, ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ರಾಶಿ ಹನ್ನೆರಡು ರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಇದು ಚಾಂದ್ರಮಾನದ ರೀತಿ. ಆದರೆ…